OGRÓD BOTANICZNY W PIZIE

Ogród botaniczny w Pizie to wspaniałe miejsce na relaksujący spacer wśród zieleni po zwiedzaniu zabytków niedaleko Krzywej Wieży.

Ogród powstał w 1543 roku na życzenie Kosmy I go Medyceusza pod zarządem botanika i lekarza z Imoli, Luca Ghini. Otwarty dwa lata wcześniej niż ogród w Padwie, jest najstarszym ogrodem uniwersyteckim na świecie.

Początkowo znajdował się przy rzece Arno, niedaleko dzisiejszego Muzeum starożytnych statków, natomiast od 1591 roku znajduje się obok Placu Cudów.

W ogrodzie rośnie ponad 4000 gatunków roślin z całego świata w tym wielowiekowe drzewa, rośliny aromatyczne, jadalne, trujące i gatunki zagrożone wyginięciem.

W artykule znajdziecie informacje co zobaczyć w ogrodzie, ciekawostki związane z niektórymi roślinami i informacje praktyczne.

ogród botaniczny w pizie
Plac Arcangeli

SEKCJE OGRODU BOTANICZNEGO W PIZIE

Po wejściu do ogrodu od strony Placu Cudów, (via Luca Ghini 13) znajdziecie się na PLACU ARCANGELI
Jest to centralny plac ogrodu, na którym rosną palmy w tym dwie majestatyczne palmy chilijskie (Jubaea Chilensis) posadzone w 1890 roku. Znajduje się tam też budynek wzniesiony pod koniec 19 wieku, w którym obecnie mieszczą się biura i Herbarium. Ta sekcja ogrodu zawiera również zbiór roślin wodnych oraz niewielką rekonstrukcję środowiska wydmowego. Zwróćcie uwagę na kwitnącą na różowo-fioletowo od kwietnia do listopada bougainville.

CIEKAWOSTKA: Imponująca Palma chilijska jest też nazywana palmą miodową ponieważ z limfy pozyskuje się miód i wino. Procedura ta jest dzisiaj kontrolowana, dlatego że doprowadziła prawie do wyginięcia tego drzewa. Natomiast owoce nazywane coquitos są wykorzystywane w Ameryce Południowej w cukiernictwie.

Szklarnia - ogród botaniczny w Pizie
Szklarnia z sukulentami

SZKLARNIE
Obok wejścia znajduje się aż 5 szklarni: tropikalna, z sukulentami, szklarnia Victorii oraz szklarnia bananowa. Jedna jest zamknięta dla odwiedzających, to w niej botanicy ogrodu przesadzają i sadzą nowe roślinki.

Szklarnia z sukulentami jest najbardziej przestronna i najlepiej utrzymana. Znajdziecie w niej wiele kaktusów oraz mnóstwo gatunków aloesu i euphorbi.

CIEKAWOSTKA: Euphorbia to roślina lubiąca ciepłe klimaty i przystosowana do ekstremalnych warunków. Jest nazywana wilczomleczem ponieważ zawiera substancję, który zazwyczaj jest toksyczna dla zwierząt i owadów. We Włoszech często można zobaczyć spontanicznie rosnącą Euphorbia dendroides, która wyróżnia się w zimie żółtymi kwiatami. Roślina przystosowała się w ten sposób do gorącego i suchego klimatu, wegetując w lecie i kwitnąc w zimie.

euphorbia dendroides
Charakterystyczna na włoskich wybrzeżach Euphorbia dendroides, tutaj w Cinque terre

W szklarni tropikalnej rośnie między innymi baobab, strelicja z kwiatami przypominającymi ptaki oraz dracena smocza, tak nazywana, ponieważ jej żywica ma kolor czerwony.

Szklarnia bananowa jest trochę klaustrofobiczna, ale tam oprócz bananowca zobaczycie też jak rośnie: cukier trzcinowy, mango, kawa, pieprz, kurkuma i imbir.

ogrod mirtu w pizie
Historyczna fontanna i w tle Magnolia

OGRÓD MIRTU
Nazwa pochodzi oczywiście od drzewka mirtu (Myrtus communis) posadzonego w tej części ogrodu w 1815 roku. Znajdziecie tutaj 120 roślin leczniczych rozmieszczonych na czterech grządkach zgodnie z zawartą w nich substancją czynną lub właściwościami. Wśród nich znajdują się również gatunki szczególnie toksyczne, takie jak rącznik pospolity, naparstnica purpurowa, cykuta czy belladonna. Zauważyłam, że ostatnio te nie są widoczne. Czyżby obawa o bezpieczeństwo zwiedzających?

CIEKAWOSTKA: Nazwa belladonna wywodzi się od dwóch słów: piękna kobieta, ponieważ roślina zawiera toksyczną atropinę, wykorzystywaną kiedyś przez kobiety do poszerzenia źrenic i upiększania w ten sposób spojrzenia.
Mirt natomiast rośnie dziko w środowiskach makii śródziemnomorskiej (macchia). Liście wydzielają intensywny aromat, a mirt ma charakterystyczne jagody, z których produkuje się znany likier.

OGRÓD CEDRU
W tej części rosną dwa najstarsze drzewa w całym Ogrodzie Botanicznym: ogromny Miłorząb japoński (Ginko biloba) o obwodzie 4 metrów, który jest jednocześnie największym drzewem w całym ogrodzie, oraz Magnolia (grandiflora) o wysokości 14 metrów. Oba drzewa zostały posadzone w 1787 roku, kiedy nabyto tę działkę.

ogród botaniczny w pizie
Widoka na muzeum botaniczne

CIEKAWOSTKA: Miłorząb japoński to jedna z najstarszych roślin na świecie, a jego okazy przetrwały wybuch bomby atomowej w Hiroshimie. Miłorząb przybiera piękny żółty kolor na jesień zanim zrzuci liście.

Do 1935 roku w tej części ogrodu rósł również pierwszy posadzony we Włoszech Cedr libański (Cedrus libani). Niestety okaz został zniszczony podczas nawałnicy, a dzisiaj najstarszy okaz tego cedru znajduje się w ogrodzie botanicznym w Lukce. Na jego miejscu w Pizie stoi dzisiaj Cedr himalajski (Cedrus deodara).

W ogrodzie Cedru znajduje się również zagajnik bambusowy, stara glicynia (Wisteria sinensis) oraz kolekcja historycznych hortensji i kamelii.

CIEKAWOSTKA: Z kamelii słyną okolice Lukki gdzie corocznie w okresie ich kwitnienia odbywa się festiwal. Pierwsze kamelie do Włoch trafiły na początku 19 go wieku na życzenie siostry Napoleona Bonaparte, Elizy, która sprowadziła je do swojego pięknego ogrodu w willi Marlia.

ogród botaniczny w pizie
Nowsza część ogrodu, pagórek z fauną śródziemnomorską i widokiem na Krzywą Wieżę

SZKOŁA BOTANICZNA
To najstarsza część ogrodu botanicznego w Pizie i mimo, że uległa wielu zmianom w ciągu wieków, zachowała swój tradycyjny aspekt uporządkowanych klombów, dzisiaj z gatunkami roślin według oficjalnej systematyki. Zawiera ciekawą kolekcję 150 gatunków szałwi i wielowiekowe drzewa takie jak:

Platan wschodni z 1808 roku.

Dąb wirginijski (Quercus virginiana Mill.) z 1829 roku.

Palma Kalifornijska (Washingtonia filifera) 1877 roku.

ogród botaniczny w pizie

NOWY OGRÓD – ORTO NUOVO
Orto Nuovo powstał na działce nabytej w 1841 roku i został zaprojektowany zgodnie z zasadami architektury krajobrazowej, znacznie odbiegającymi od tych zastosowanych w Sekcji Botanicznej. Dominują tu drzewa wysokopienne, szerokie aleje i trawniki o nieregularnych kształtach.

Wśród różnych gatunków znajdują się tu zagajnik czarnego bambusa, drzewo kamforowe (Cinnamomum camphora) posadzone w 1872 roku o wysokości 25 metrów oraz Wiązowiec południowy (Celtis australis) o wysokości 27 metrów i obwodzie pnia wynoszącym prawie 4 metry.
W czasie drugiej wojny światowej w tej części ogrodu znajdowały się dwa schrony przeciwlotnicze.

CIEKAWOSTKA
Zwróćcie uwagę na ogromne i kłujące Araukarie z Ameryki i Australii. Ich szyszki ważą kilka kilogramów!

orto del gratta piza

OGRÓD DEL GRATTA
Ogród Del Gratta znajduje się na wschodnim skraju ogrodu botanicznego, na działce nabytej pod koniec 19 go wieku. W tej części nadal rosną drzewa wysokopienne, w tym cis o wysokości prawie 20 metrów. To moja ulubiona część ogrodu ze stawem i pagórkiem z ławeczką, otoczonym typową fauną śródziemnomorską np: drzewo poziomkowe, drzewo oliwne, rozmaryn, lawenda, szałwia, mięta, tymianek, jałowce i gatunkami endemicznymi dla toskańskich Alp Apuańskich.

CIEKAWOSTKA: Trujące właściwości Cisa pospolitego (Taxus baccata) były znane już w starożytności. Nazywano go “drzewem śmierci” twierdząc, że jest tak trujący, iż ten, kto zaśnie w jego cieniu, może umrzeć w czasie snu.

muzeum botaniczne w pizie

MUZEUM BOTANICZNE
Muzeum Botaniczne otwarte dla publiczności w 2017 roku, mieści się w Pałacu Muszli, dawnym Instytucie Botanicznym, nazwanym tak ze względu na cudowną fasadę, ozdobioną w stylu groteskowym przy użyciu muszli.

Trasa zwiedzania prowadzi przez siedem sal wystawowych rozmieszczonych na dwóch piętrach.
W drugiej sali znajduje się fascynująca replika Wunderkammer, pokoju z ciekawostkami naturalistycznymi utworzonym na początku 16 go wieku, pierwszy zalążek dzisiejszego Muzeum Historii Naturalnej Uniwersytetu w Pizie.

W trzeciej sali znajduje się historyczna kolekcja portretów zielarzy, przyrodników i dyrektorów ogrodu.

W piątej sali wystawiono kilka wspaniałych modeli grzybów wykonanych z gipsu i wosku. W tej samej sali znajdują się również inne woskowe modele owoców i roślin, wykonane w latach 1836–1839. Konserwację modeli przeprowadziło Opificio delle pietre dure we Florencji.

INFO
Adres: Via Luca Ghini 13 albo Via Roma
Otwarty codziennie ale godziny zależą od pór roku. W trakcie burz ogród zazwyczaj jest zamknięty.
https://www.ortomuseobot.sma.unipi.it/en/

TAJEMNICZY PARK POTWORÓW W BOMARZO


Dzisiaj polecę Wam ciekawe miejsce, ale już poza Toskanią w północnej części Lacjum, niedaleko Viterbo. Odwiedziłam je po raz pierwszy w kwietniu 2025 go roku przy okazji zatrzymując się również w Ogrodzie Tarota, o którym pisałam już na blogu.

bomarzo park potworow
Bomarzo, charakterystyczna miejscowość w Lacjum zbudowana na lokalnej skale

Chodzi o najciekawszy park- ogród we Włoszech w miejscowości Bomarzo nazywany też Parkiem Potworów – Parco dei Mostri lub Świętym Laskiem – Sacro Bosco.

W śródziemnomorskim lesie na przestrzeni trzech hektarów można zobaczyć dziwne budowle i ogromne rzeźby przedstawiające postacie mitologiczne, zwierzęta i potwory. Jest na przykład Pochyły Dom; ork, do którego wchodzi się przez usta; świątynia; sfinksy; syrena; Herkules; Prometeusz; żółw i wiele innych ciekawych instalacji. Wiele z nich ma tajemnicze napisy po włosku.

Znaczenie tego parku pozostaje zagadką dla historyków sztuki i pasjonatów ezoteryki.

HISTORIA PARKU POTWORÓW W BOMARZO
W 1547 roku lokalny książę Pier Francesco Orsini zamówił u architekta i antykwariusza Pirro Ligorio realizację parku w modnej w tamtych czasach stylistyce manierystycznej.
(Dowiedz się więcej o manieryzmie).

Wykonanie rzeźb z lokalnego szarego kamienia zwanego peperino powierzono prawdopodobnie Simone Moschino, artyście z Orvieto. Choć w ciągu wieków myślano nawet o Michale Aniele czy o Jacopo da Vignola. Orsini zadedykował park swojej zmarłej żonie, Giulii Farnese.

Naukowcy i historycy podejmowali liczne próby wyjaśnienia labiryntu symboli i odnaleźli dużo odniesień w różnych tekstach renesansowych. Jednak ostatecznie być może nigdy nie uda się rozwiązać tej zagadki. Niektórzy sądzą, że w parku za pomocą symboli alchemicznych jest ukryta ścieżka inicjacyjna.

park bomarzo viterbo
Symbol Bomarzo – grota w formie potwora

Na jednej z kolumn w parku pojawia się zdanie: Sol per sfogare il core. – „Tylko dla uciechy serca„. Nie trzeba więc być może doszukiwać się jakiegoś specjalnego sensu?

W 1585 roku, po śmierci właściciela, park w Bomarzo popadł w dekadencję i został odrestaurowany dopiero w drugiej połowie 20 wieku przez prywatnych właścicieli, do których dalej należy. W 1948 roku park odwiedził Salvador Dalí, pozując w oryginalnych pozach na tle głównych zabytków. (Możecie znaleźć krótki film na You Tube).
Od ponad 20 lat ogród w Bomarzo można odwiedzić płatnie.

Zapraszam do zapoznania się z niektórymi architekturami i rzeźbami tego parku, a na końcu artykułu znajdziecie wszystkie informacje praktyczne.

*Napisz do mnie jeżeli szukasz przewodnika w Toskanii. Organizuję też wycieczki po Toskanii z transportem i z degustacją wina.

ATRAKCJE BOMARZO
*Obecny układ atrakcji, z wyjątkiem kilku udokumentowanych przypadków, nie jest tym pierwotnym, ale pochodzi z drugiej połowy 20 go wieku, kiedy to rodzina Bettini przejęła park i przywróciła go do użytku.

Sfinksy
Zaraz po wejściu do lasku zwiedzający staje przed dwoma sfinksami z napisami w wersach po włosku.

Inskrypcja po lewej stronie w wolnym tłumaczeniu:
“Kto nie przemierza tego miejsca w zamyśleniu i ciszy,
nie doceni nawet słynnych siedmiu cudów świata”.


Napis po prawej stronie: “Ty, który tu wchodzisz, zastanów się dokładnie
i powiedz mi potem, czy wszystkie te cuda
zostały stworzone z myślą o oszukaniu, czy tylko dla sztuki”.


Tak więc od razu autor mruży do nas oko i wprowadza nas w tajemniczy nastrój. Może po prostu warto się dobrze bawić w tym parku bez zastanawiania się nad sensem. Kto dopatrzy się jednak jakichś znaczeń, tym bardziej będzie zachwycony.

park potworow bomarzo

Proteusz
Niedaleko sfinksów, pojawia się pierwszy potwór parku. Ogromna maska z otwartą paszczą. Nazwano ją Proteusz, czyli mitologiczny syn Posejdona-Neptuna, który umiał przepowiadać przyszłość. Na głowie ma kulę i wieżę choć nie widać tego na zdjęciu. Do niego nie można podejść.

Herkules i Kakus
To największy posąg w parku. Herkules ujarzmia podobnie jak we Florencji na piazza della Signoria złodzieja krów Kakusa. Wokół widniały kiedyś postacie wojowników, obecnie zniszczone przez upływ czasu, a obok znajduje się inskrypcja w wersie:
SE RODI ALTIERI GIÀ FV DEL SVO COLOSSO
PVR DI QUESTi IL MIO BOSCO ANCHO SI GLORIA
E PER PIV NON POTER FO QUANT’IO POSSO. –
„Jeśli Rodos chwaliło się swoim Kolosem, to i mój las chlubi się tym,
a nie mogąc więcej, robię, co mogę.”


Herkules często pojawia się w miejscach związanych z ezoteryką i alchemią. Jest symbolem przemiany z prymitywnego osiłka, który kieruje się tylko instynktem w jednego z bogów Olimpu. Wszystko dzięki 12 pracom, które są oczywiście też symboliczne.

park w bomarzo nimfeum

Nimfeum i teatr
Nimfeum stworzono jako miejsce dedykowane nimfom ale w okresie renesansowym stało się rodzajem fontann i zacienionych grot, z dostępem do wody. To w parku Bomarzo jest ozdobione płaskorzeźbami przedstawiającymi trzy Gracje i trzy nimfy i ma ciekawą ławkę z napisem, gdzie dobrze wychodzą zdjęcia. Natomiast na ścianie wschodniej znajduje się kolosalna rzeźba Wenus na wielkiej muszli, a w pobliżu widoczna jest fontanna ozdobiona postaciami delfinów.

W niewielkiej odległości znajdziecie inne miejsce wzorowane na architekturze rzymsko-greckiej – teatr. Jest to w rzeczywistości tylko część sceny.

park w bomarzo krzywy dom

Pochyły Dom
To chyba najciekawsza atrakcja parku szczególnie, że można do niej wejść!
Mały dom postawiono na krzywym podłożu i w środku też procent pochyłości jest nielogiczny. To powoduje poczucie braku równowagi i poważne zawroty głowy.

Na jednej ze ścian widać napis: 
ANIMUS QUIESCENDO FIT PRUDENTIOR ERGO – w tłumaczeniu – „Dusza w ciszy staje się bardziej rozumna.„

Neptun
Majestatyczny posąg Neptuna, boga mórz, spoczywającego na wodnym łożu, podobnie jak rzymskie bóstwa rzeczne, z delfinem w ramionach. W niewielkiej odległości śpi gigantyczna nimfa, opierając się wdzięcznie na ramieniu.

Neptun też często się pojawia w sztuce renesansowej. Związany z elementem wody, w wielkim skrócie reprezentuje siłę, emocje i przemianę.

Słoń
Majestatyczny słoń, który na grzbiecie niesie wielką wieżę, a w trąbie trzyma rzymskiego legionistę, jakby chciał go zmiażdżyć. Wydaje się to nawiązywać do wyczynu Hannibala podczas wojen punickich.

park potworow w bomarzo

Ork
Z pewnością najbardziej znaną postacią w parku i jego symbolem jest Ork – wielka kamienna twarz z szeroko otwartymi ustami, na których wargach widnieje napis OGNI PENSIERO VOLA – „Każda myśl unosi się w powietrzu”.

Jest to grota do której wchodzi się przez usta, a w środku znajdują się ławki i stół. Kształt pomieszczenia sprawia, że głosy i dźwięki odbijają się od ścian, tworząc przerażające echo. Do tej atrakcji zazwyczaj ustawia się kolejka.

Proserpina, Cerber i plac Szyszek
Królowa Hadesu Prozerpina przedstawiona jest jako kobieta z rozpostartymi ramionami, a jej szata jest w rzeczywistości szeroką ławką jest dość zniszczona przez upływ czasu. Kilka kroków od niej znajduje się Cerber, trójgłowy pies strzegący krainy umarłych. Za tymi dwiema postaciami jest ciekawy plac Pigne czyli szyszek. Szyszka w sztuce odnosi się często do szyszynki, naszego portalu według nauk wschodnich do świadomości.

orsini bomarzo

Echidna, Furia i Lwy
Naprzeciwko placu z szyszkami znajdują się dwie potworne rzeźby stojące naprzeciw siebie. Echidna jest przedstawiona jako kolosalna kobieta z dwoma wężowymi ogonami zamiast nóg, podobna do średniowiecznej ikonografii syreny; Furia to kobieta z ogonem i skrzydłami smoka. Pomiędzy nimi przytulają się dwa lwy, dzieci Echidny, obecne w herbie Viterbo.

Świątynia
Nieco na uboczu od głównej trasy znajduje się niewielka świątynia, zbudowana dwadzieścia lat później niż reszta parku na cześć drugiej żony Orsiniego, księżniczki Farnese, i przypisywana Jacopo Barozzi da Vignola. Świątynia nawiązuje do form architektonicznych epoki klasycznej (fronton, kolumnada i przedsionek) oraz renesansowej (kopuła). Ta ostatnia ma tę cechę szczególną, że została wzorowana na kopule katedry we Florencji. Wnętrze składa się z niewielkiej okrągłej sali, w której rodzina Bettini, która zadbała o renowację kompleksu, umieściła tablicę pamiątkową.

CO ZOBACZYĆ W OKOLICY?
Oto lista miejsc w okolicy, które warto odwiedzić:
Bomarzo
Viterbo
Orvieto
Ogród Tarota
Pitigliano
Bagnoreggio

INFORMACJE
www.sacrobosco.eu
Parking na miejscu przy parku.
Najlepiej odwiedzić to miejsce w tygodniu albo późnym popołudniem.
W parku bar ale lepiej wybrać się na obiad do jednej z okolicznych restauracji.

MAPKA
park potworow w bomarzo mapka