OGRÓD BOTANICZNY W PIZIE

Ogród botaniczny w Pizie to wspaniałe miejsce na relaksujący spacer wśród zieleni po zwiedzaniu zabytków niedaleko Krzywej Wieży.

Ogród powstał w 1543 roku na życzenie Kosmy I go Medyceusza pod zarządem botanika i lekarza z Imoli, Luca Ghini. Otwarty dwa lata wcześniej niż ogród w Padwie, jest najstarszym ogrodem uniwersyteckim na świecie.

Początkowo znajdował się przy rzece Arno, niedaleko dzisiejszego Muzeum starożytnych statków, natomiast od 1591 roku znajduje się obok Placu Cudów.

W ogrodzie rośnie ponad 4000 gatunków roślin z całego świata w tym wielowiekowe drzewa, rośliny aromatyczne, jadalne, trujące i gatunki zagrożone wyginięciem.

W artykule znajdziecie informacje co zobaczyć w ogrodzie, ciekawostki związane z niektórymi roślinami i informacje praktyczne.

ogród botaniczny w pizie
Plac Arcangeli

SEKCJE OGRODU BOTANICZNEGO W PIZIE

Po wejściu do ogrodu od strony Placu Cudów, (via Luca Ghini 13) znajdziecie się na PLACU ARCANGELI
Jest to centralny plac ogrodu, na którym rosną palmy w tym dwie majestatyczne palmy chilijskie (Jubaea Chilensis) posadzone w 1890 roku. Znajduje się tam też budynek wzniesiony pod koniec 19 wieku, w którym obecnie mieszczą się biura i Herbarium. Ta sekcja ogrodu zawiera również zbiór roślin wodnych oraz niewielką rekonstrukcję środowiska wydmowego. Zwróćcie uwagę na kwitnącą na różowo-fioletowo od kwietnia do listopada bougainville.

CIEKAWOSTKA: Imponująca Palma chilijska jest też nazywana palmą miodową ponieważ z limfy pozyskuje się miód i wino. Procedura ta jest dzisiaj kontrolowana, dlatego że doprowadziła prawie do wyginięcia tego drzewa. Natomiast owoce nazywane coquitos są wykorzystywane w Ameryce Południowej w cukiernictwie.

Szklarnia - ogród botaniczny w Pizie
Szklarnia z sukulentami

SZKLARNIE
Obok wejścia znajduje się aż 5 szklarni: tropikalna, z sukulentami, szklarnia Victorii oraz szklarnia bananowa. Jedna jest zamknięta dla odwiedzających, to w niej botanicy ogrodu przesadzają i sadzą nowe roślinki.

Szklarnia z sukulentami jest najbardziej przestronna i najlepiej utrzymana. Znajdziecie w niej wiele kaktusów oraz mnóstwo gatunków aloesu i euphorbi.

CIEKAWOSTKA: Euphorbia to roślina lubiąca ciepłe klimaty i przystosowana do ekstremalnych warunków. Jest nazywana wilczomleczem ponieważ zawiera substancję, który zazwyczaj jest toksyczna dla zwierząt i owadów. We Włoszech często można zobaczyć spontanicznie rosnącą Euphorbia dendroides, która wyróżnia się w zimie żółtymi kwiatami. Roślina przystosowała się w ten sposób do gorącego i suchego klimatu, wegetując w lecie i kwitnąc w zimie.

euphorbia dendroides
Charakterystyczna na włoskich wybrzeżach Euphorbia dendroides, tutaj w Cinque terre

W szklarni tropikalnej rośnie między innymi baobab, strelicja z kwiatami przypominającymi ptaki oraz dracena smocza, tak nazywana, ponieważ jej żywica ma kolor czerwony.

Szklarnia bananowa jest trochę klaustrofobiczna, ale tam oprócz bananowca zobaczycie też jak rośnie: cukier trzcinowy, mango, kawa, pieprz, kurkuma i imbir.

ogrod mirtu w pizie
Historyczna fontanna i w tle Magnolia

OGRÓD MIRTU
Nazwa pochodzi oczywiście od drzewka mirtu (Myrtus communis) posadzonego w tej części ogrodu w 1815 roku. Znajdziecie tutaj 120 roślin leczniczych rozmieszczonych na czterech grządkach zgodnie z zawartą w nich substancją czynną lub właściwościami. Wśród nich znajdują się również gatunki szczególnie toksyczne, takie jak rącznik pospolity, naparstnica purpurowa, cykuta czy belladonna. Zauważyłam, że ostatnio te nie są widoczne. Czyżby obawa o bezpieczeństwo zwiedzających?

CIEKAWOSTKA: Nazwa belladonna wywodzi się od dwóch słów: piękna kobieta, ponieważ roślina zawiera toksyczną atropinę, wykorzystywaną kiedyś przez kobiety do poszerzenia źrenic i upiększania w ten sposób spojrzenia.
Mirt natomiast rośnie dziko w środowiskach makii śródziemnomorskiej (macchia). Liście wydzielają intensywny aromat, a mirt ma charakterystyczne jagody, z których produkuje się znany likier.

OGRÓD CEDRU
W tej części rosną dwa najstarsze drzewa w całym Ogrodzie Botanicznym: ogromny Miłorząb japoński (Ginko biloba) o obwodzie 4 metrów, który jest jednocześnie największym drzewem w całym ogrodzie, oraz Magnolia (grandiflora) o wysokości 14 metrów. Oba drzewa zostały posadzone w 1787 roku, kiedy nabyto tę działkę.

ogród botaniczny w pizie
Widoka na muzeum botaniczne

CIEKAWOSTKA: Miłorząb japoński to jedna z najstarszych roślin na świecie, a jego okazy przetrwały wybuch bomby atomowej w Hiroshimie. Miłorząb przybiera piękny żółty kolor na jesień zanim zrzuci liście.

Do 1935 roku w tej części ogrodu rósł również pierwszy posadzony we Włoszech Cedr libański (Cedrus libani). Niestety okaz został zniszczony podczas nawałnicy, a dzisiaj najstarszy okaz tego cedru znajduje się w ogrodzie botanicznym w Lukce. Na jego miejscu w Pizie stoi dzisiaj Cedr himalajski (Cedrus deodara).

W ogrodzie Cedru znajduje się również zagajnik bambusowy, stara glicynia (Wisteria sinensis) oraz kolekcja historycznych hortensji i kamelii.

CIEKAWOSTKA: Z kamelii słyną okolice Lukki gdzie corocznie w okresie ich kwitnienia odbywa się festiwal. Pierwsze kamelie do Włoch trafiły na początku 19 go wieku na życzenie siostry Napoleona Bonaparte, Elizy, która sprowadziła je do swojego pięknego ogrodu w willi Marlia.

ogród botaniczny w pizie
Nowsza część ogrodu, pagórek z fauną śródziemnomorską i widokiem na Krzywą Wieżę

SZKOŁA BOTANICZNA
To najstarsza część ogrodu botanicznego w Pizie i mimo, że uległa wielu zmianom w ciągu wieków, zachowała swój tradycyjny aspekt uporządkowanych klombów, dzisiaj z gatunkami roślin według oficjalnej systematyki. Zawiera ciekawą kolekcję 150 gatunków szałwi i wielowiekowe drzewa takie jak:

Platan wschodni z 1808 roku.

Dąb wirginijski (Quercus virginiana Mill.) z 1829 roku.

Palma Kalifornijska (Washingtonia filifera) 1877 roku.

ogród botaniczny w pizie

NOWY OGRÓD – ORTO NUOVO
Orto Nuovo powstał na działce nabytej w 1841 roku i został zaprojektowany zgodnie z zasadami architektury krajobrazowej, znacznie odbiegającymi od tych zastosowanych w Sekcji Botanicznej. Dominują tu drzewa wysokopienne, szerokie aleje i trawniki o nieregularnych kształtach.

Wśród różnych gatunków znajdują się tu zagajnik czarnego bambusa, drzewo kamforowe (Cinnamomum camphora) posadzone w 1872 roku o wysokości 25 metrów oraz Wiązowiec południowy (Celtis australis) o wysokości 27 metrów i obwodzie pnia wynoszącym prawie 4 metry.
W czasie drugiej wojny światowej w tej części ogrodu znajdowały się dwa schrony przeciwlotnicze.

CIEKAWOSTKA
Zwróćcie uwagę na ogromne i kłujące Araukarie z Ameryki i Australii. Ich szyszki ważą kilka kilogramów!

orto del gratta piza

OGRÓD DEL GRATTA
Ogród Del Gratta znajduje się na wschodnim skraju ogrodu botanicznego, na działce nabytej pod koniec 19 go wieku. W tej części nadal rosną drzewa wysokopienne, w tym cis o wysokości prawie 20 metrów. To moja ulubiona część ogrodu ze stawem i pagórkiem z ławeczką, otoczonym typową fauną śródziemnomorską np: drzewo poziomkowe, drzewo oliwne, rozmaryn, lawenda, szałwia, mięta, tymianek, jałowce i gatunkami endemicznymi dla toskańskich Alp Apuańskich.

CIEKAWOSTKA: Trujące właściwości Cisa pospolitego (Taxus baccata) były znane już w starożytności. Nazywano go “drzewem śmierci” twierdząc, że jest tak trujący, iż ten, kto zaśnie w jego cieniu, może umrzeć w czasie snu.

muzeum botaniczne w pizie

MUZEUM BOTANICZNE
Muzeum Botaniczne otwarte dla publiczności w 2017 roku, mieści się w Pałacu Muszli, dawnym Instytucie Botanicznym, nazwanym tak ze względu na cudowną fasadę, ozdobioną w stylu groteskowym przy użyciu muszli.

Trasa zwiedzania prowadzi przez siedem sal wystawowych rozmieszczonych na dwóch piętrach.
W drugiej sali znajduje się fascynująca replika Wunderkammer, pokoju z ciekawostkami naturalistycznymi utworzonym na początku 16 go wieku, pierwszy zalążek dzisiejszego Muzeum Historii Naturalnej Uniwersytetu w Pizie.

W trzeciej sali znajduje się historyczna kolekcja portretów zielarzy, przyrodników i dyrektorów ogrodu.

W piątej sali wystawiono kilka wspaniałych modeli grzybów wykonanych z gipsu i wosku. W tej samej sali znajdują się również inne woskowe modele owoców i roślin, wykonane w latach 1836–1839. Konserwację modeli przeprowadziło Opificio delle pietre dure we Florencji.

INFO
Adres: Via Luca Ghini 13 albo Via Roma
Otwarty codziennie ale godziny zależą od pór roku. W trakcie burz ogród zazwyczaj jest zamknięty.
https://www.ortomuseobot.sma.unipi.it/en/

MALOWNICZE MIASTECZKO VOLPAIA W CHIANTI

Volpaia w pobliżu Radda in Chianti, jest jednym z najbardziej malowniczych miasteczek w regionie znanym dzisiaj przede wszystkim z produkcji jakościowego czerwonego wina wytrawnego.

W sezonie od kwietnia do października Volpaia przyciąga turystów poszukujących dobrego jedzenia i odpoczynku od upałów i tłumów.

volpaia w chianti
Widok na Volpaia, charakterystyczna eliptyczna forma miasteczka, które rozwinęło się przy zamku.

Dzięki malowniczemu położeniu na wzgórzu ponad 600 metrów npm, Volpaia zapewnia w lecie przyjemniejsze temperatury. Dlatego w miejscowości znajdują się aż trzy restauracje, piekarnia, lodziarnia i hotel z enoteką i mieszkaniami na wynajem.

*Pamiętajcie, że wszystkie te miejsca otwierają tylko w sezonie, a w miesiącach zimowych robią sobie długą przerwę urlopową.

HISTORIA VOLPAIA
Pierwsza wzmianka o zamku Volpaia pojawia się w dokumencie z 1172 go roku, ale prawdopodobnie fortyfikacja istniała w tym miejscu już od kilku wieków.
W Toskanii mamy wiele pozostałości po takich zamkach, które budowane na najwyższych wzgórzach w okolicy miały funkcje obronne w czasach najazdów, grabieży i niepewnej władzy politycznej, tym bardziej na terytorium gdzie prowadziły walki dwie rosnące w siłę potęgi: Florencja i Siena. Przez wiele wieków Volpaia była atakowana przez najemników na usługach tych dwóch miast.

komenda w volpaia
Najpiękniejszy budynek w Volpaia – piętnastowieczny kościół-wieża Św Eufrozyna, nazywany komendą i od 1982 uznany za zabytek narodowy.

Skąd wzięła się nazwa Volpaia (volpe to lis po włosku) za bardzo nie wiadomo. Historia tego miejsca jest na pewno nieodłącznie związana z historią regionu Chianti. Przełom nastąpił w 16 tym wieku wraz z podbiciem Sieny przez Florencję. Dla regionu Chianti rozpoczął się wtedy długi okres pokoju, a zamek, utraciwszy swoją pierwotną funkcję obronną, stopniowo stracił również swój wojskowy charakter. Świadczą o tym późniejsze modyfikacje murów, portali i mieszkania zbudowane w fortyfikacjach.

Uważa się, że wzmocnienie grodu murami już w średniowieczu świadczy o znaczeniu tego miejsca dla produkcji winiarskiej i rolniczej. Obecnie okolice Volpaia słyną z win Chianti Classico produkowanych z odmiany Sangiovese z dodatkiem lokalnych szczepów winorośli. Wina produkowane w Volpaia w szczególnym mikroklimacie są eleganckie i nadają się do długiego leżakowania. W 2015 roku jedno z win Castello di Volpaia zajęło trzecie miejsce w rankingu 100 najlepszych win świata według Wine Spectator.

volpaia zamek
Volpaia w sezonie – widok na resztki zamku i na restaurację Bar Ucci.

CIEKAWOSTKA
Z Volpaia pochodzi znana rodzina o tym samym nazwisku, która w 15 tym i 16 tym wieku wydała na świat wielu uczonych, artystów i konstruktorów zegarów i przyrządów astronomicznych. Wśród nich był Lorenzo, przyjaciel Leonarda da Vinci, który zbudował na zlecenie Medyceuszy zegar planetarny, obecnie znajdujący się w Palazzo Vecchio.

Muzeum Galileusza we Florencji posiada liczne eksponaty rodziny Volpaia. Inne znajdują się np w Muzeum Nauki w Londynie, Narodowym Muzeum Morskim w Greenwich, Planetarium Adlera w Chicago i innych ważnych muzeach historii nauki.

RESTAURACJE
W Volpaia znajdziecie aż trzy restauracje, jedną obok drugiej.

Moja ulubiona to Bar Ucci od nazwiska właścicielki, która swoim gościom w podziękowaniu razem z rachunkiem wręcza widokówkę z rodzinnym zdjęciem. W środku nie ma dużo miejsca, ale w sezonie można skorzystać z tarasu pod cieniem lokalnych drzew.

Jak opowiada na swojej stronie internetowej charyzmatyczna właścicielka Gina, na miejscu restauracji znajdowała się kiedyś stajnia. Gina urodziła się w Volpaia i pracowała przy produkcji lokalnego octu i wina aż do czasu kiedy w 2002 roku po remoncie otwarła bar restaurację. Tutaj znajdziecie typową kuchnię toskańską opartą na jakościowych prostych produktach: oliwka, szynki, pecorino – ser owczy, zupy, grzanki, świeży  makaron z dziczyzną, lokalne mięso i oczywiście desery, wciąż przygotowywane przez mamę Giny. Specjalne miejsce zajmują wina, wybrane u znanych osobiście producentów.

Jeżeli wybieracie się tam na obiad, prawdopodobnie znajdziecie miejsce, natomiast na wieczór koniecznie zarezerwujcie.
https://www.bar-ucci.it/

la bottega w volpaia
Restauracja la Bottega

Restauracja la Bottega jest prowadzona przez siostrę Giny – Carlę. Ojciec zagląda zza drzwi, mama przygotowuje desery dla obu sióstr, a dwa psy biegają między gośćmi. Tyle że La Bottega ma więcej miejsc, wspaniały taras z ogródkiem z aromatycznymi ziołami i serwuje kuchnię w oprawie bardziej eleganckiej i wyszukanej. Niektóre potrawy wymagają więcej przygotowań i czasu niż te w Barze Ucci.
Rezerwacja polecana.
https://www.labottegadivolpaia.it/

No i jest jeszcze restauracja Osteria Volpaia, zarządzana przez spółkę Castello di Volpaia.

Zazwyczaj otwarta tylko wieczorami i w weekendy również w porze obiadowej serwuje kuchnię fusion, czyli mieszankę produktów toskańskich z miso, produktami fermentowanymi, algami i podobnymi. To idealne miejsce na romantyczny wieczór. Maja klimatyczny taras na małym dziedzińcu i na głównym placu.
Rezerwacja wymagana.

Castello Volpaia to prestiżowe miejsce na nocleg, winnica z możliwością degustacji, sklep, jak również piekarnia i lodziarnia na głównym placu, zazwyczaj otwarte od marca. Wszystkie informacje znajdziecie na ich stronie:
https://volpaia.com/en/

Spacerując po Volpaia możecie zobaczyć miejsca gdzie fermentuje i leżakuje ich wino, a we wrześniu w czasie winobrania poczuć wszędzie zapach świeżego soku z winogron.

volpaia w chianti
Malownicze uliczki

CO WARTO ZOBACZYĆ W OKOLICY?
W okolicy można zobaczyć małe miejscówki typowe dla regionu Chianti: Greve in Chianti i malownicze Montefioralle, Radda i Castellina in Chianti czy Badia a Passignano z opactwem i restauracją Antinori. Siena jest oddalona 40 km, a Florencja 60 km.

TREKKING
Najciekawsza trasa biegnie z Volpaia na najwyższy szczyt w okolicy wzgórze Św Michała i do Lamole. Można zrobić kółko około 17 km.
https://it.wikiloc.com/percorsi-escursionismo/anello-lamole-volpaia-163741497

JAK DOJECHAĆ
Niestety trzeba mieć samochód albo skuter i nie bać się go prowadzić, bo droga jest kręta i wąska. Ja również organizuję takie wycieczki z prywatnym kierowcą. 

Zapraszam do kontaktu: joannatoskania@gmail.com